Drukuj

Święta ( do 1945 Langenberg )

 Wieś leży na końcu drogi wojewódzkiej nr 113, położona bezpośrednio na prawym brzegu Odry (Roztoki Odrzańskiej), naprzeciw Polic, w Dolinie Dolnej Odry, ok. 16 km na zachód od Goleniowa.

Wieś założona została prawdopodobnie w pierwszej połowie XVIII wieku. Tereny w okolicach Świętej rozciągające się wzdłuż zachodniej strony Domiąży zostały w roku 1312 nadane przez księcia Otto I miastu Szczecin. Miasto wówczas sprowadziło tu pierwszych kolonistów, którzy na osuszonych terenach zakładają pierwszą osadę . Jednak pierwsza wzmianka pochodzi z 1754 roku ,kiedy to wieś była własnością Szczecina. Później przeszła w ręce Jana Christiana Schwanke. Kolejnymi właścicielami  wsi byli członkowie rodziny Marquardt, Karol Fryderyk Julian Camp –od 1830 roku ,następnie Edwadt Schwinning – który jak jego poprzednik był kupcem i pod koniec XIX wieku Carl Theodor Gustaw Kickebusch. Przed II wojną światową majątek w Świętej należał do Dominium Langenberg G.m.b.H w  którego to skład wchodziły również dwie okoliczne wioski Kamieniska i Jedliny.

W Świętej znajdowała się przystań dla barek i statków. Kursował tutaj codziennie parowiec "Pölitz", który należał do Hugo Stark'a . Kursował on na trasie:

Pölitz - Police

Züllchow - Żelechowo

Stolzenhagen - Stołczyn

Glienken - Glinki

Feldmühle

Ihnamünde - Inoujście

Langenberg - Święta

                                                    Wycinek z gazety "Pommersche Zeitung" -udostępnione przez Dominika

Oferował regularne połączenia dla pasażerów oraz przewóz większych ładunków. Odpływał codziennie o 6:45 z Polic - ze Szczecina w drogę powrotną o 13:15.

Oprócz przystani w wiosce znajdował się , folwark i dwór z parkiem, fabryka torfu, kościół, cmentarz, a przy porcie zespół budynków magazynowych.

Podczas II wojny światowej w obrębie wsi zostały usytuowane stanowiska obrony przeciwlotniczej broniącej przed nalotami alianckimi Zakładów Benzyny Syntetycznej "Hydrierwerke Stettin-Politz" znajdujących się po drugiej stronie Domiąży.

W dniach od 7do 29 marca 1945 roku ,toczyły się tutaj zacięte walki o przyczółek Święta (Bruckenkopf Langenberg).

Wyjątki są z książki F.Husemann: "Gute Glaubens waren. 4 SS-Polizei Panzergrenadiere-Division":

Przyczółek w rejonie m. Święta sięgał na wschód do m. Bolesławice (szerokość 8 km i głębokość 5 km). Załogę stanowiły: dwa bataliony piechoty, oddział rozpoznawczy 4 Policyjnej Dywizji Grenadierów Pancernych SS, dwa bataliony alarmowe rozlokowane za Odrą i jednostki artylerii przeciwlotniczej.

Generalmajor Voigt zostaje komendantem wojennym Polic i m. Święta.

Po dziesięciu dniach, około 14 marca, rozpoczęły się ataki czołgów z piechotą na Przyczółek Święta, poprzedzone silnym ogniem artylerii. Dokonywano coraz więcej włamań w obronę, więc linia frontu przyczółka musiała być cofana. Jednostki SS pełniły rolę „straży pożarnej” przy oczyszczaniu włamań w obronę.

Około godzin rannych przebiła się na przyczółek Święta grupa 150 żołnierzy z rozbitej 5 Dywizji Strzeleckiej z generałem Sixtem na czele.

Na przyczółek Święta przebiła się 600-osobowa Kampfgruppe „Freund” (w składzie: Kampfgruppe „Hornung”, batalion „Lennartz”, oddziały sztabowe X Korpusu Armijnego SS i około 200 rozbitków bez broni).

24 marca 1945:

Z przyczółka Święta ewakuowano wszystkich niezdatnych do boju żołnierzy, głównie rozbitków z grup, które przebiły się z Pomorza w ostatnich dniach.

61 Armia zaatakowała niemiecki przyczółek w rejonie m. Święta.  

Od dnia 25 marca w ataku na przyczółek Święta biorą, według ocen niemieckich, trzy radzieckie dywizje.

Załoga przyczółka Święta zaatakowana została przez jednostki 61 Armii i do wieczora ze-pchnięta w zabagniony teren nadbrzeżny. Resztki ewakuowały się nocą na 29.03.45.  

Dowództwo przyczółka Święta zadecydowało o opuszczeniu bronionych pozycji i wycofaniu resztek garnizonu za Odrę. Operację przeprowadzono nocą na 29 marca, ewakuując około 2000 żołnierzy.

Koniec obrony przyczółka w rejonie m. Święta. Broniły się tu oddziały uratowanej z pogromu na Pomorzu Zachodnim 402 Dywizji Piechoty, batalionu Hitlerjugend „Murswiek”, batalionu Volkssturmu i batalionu Marynarki Wojennej.

29 marca 1945:

Likwidacja przyczółka w rejonie m. Święta.

Około 01.30 rankiem 29 marca na stanowisku dowodzenia znajdował się SS-Hauptsturmführer Jürgens i oficerowie jego sztabu. Punkt mieścił się w rozwalonym na poły domu chłopskim. Ostatnia łódź szturmowa odbiła od brzegu w momencie gdy pierwsi Rosjanie szli do ataku z okrzykiem Hurra! od wschodu. Jürgens i Freitag wyskoczyli jako ostatni przez okno i wskoczyli do łodzi, która od razu wystartowała i zniknęła z prądem rzeki pod osłoną nocy.

Rano o 06.00 SS-Hauptsturmführer Jürgens zameldował się ze swymi oficerami w sztabie u Generalmajora Voigta. Generał oświadczył, że nocą nadszedł rozkaz odwrotu z przyczółka więc samowolne działanie dowództwa można usprawiedliwić. W raportach Wehrmachtu doniesiono, że przyczółek Święta został opuszczony po bohaterskich walkach na rozkaz Führera.

                                           Wniosek o nadanie Krzyża Żelazngo dla SS-Hauptsturmführer Jürgens

 

Za walkę pod Świętą SS-Hauptsturmführer Jürgens został odznaczony Krzyżem Rycerskim.

Komunikat OKW: „...pod Szczecinem ewakuowano przyczółek Święta...”

Obecna zabudowa blokowa pochodzi z okresu PRL, wieś popegeerowska, zachowały się resztki przystani promowej nad Odrą oraz dwór z początków XX wieku i resztki zabudowy folwarcznej. W pobliżu wsi, na terenach bagiennych i leśnych, założono  florystyczny rezerwat "Uroczysko Święta", którego celem jest ochrona drzew liściastych, wiciokrzewu pomorskiego, długosza królewskiego i woskownicy europejskiej. Rezerwat położony jest na terenach depresyjnych, zalewowych. Nieopodal znajdują się również duże sztuczne zbiorniki wodne, wykorzystywane przez wędkarzy. We wsi znajduje się również leśniczówka Czarna Łąka.

Planowana jest budowa przeprawy mostowej przez Odrę Police - Święta, nad Domiążą, łączącej Goleniów i Świętą z miastem Police i planowaną obwodnicą zachodnią Szczecina - połączenie z lewobrzeżną częścią Szczecina, północną częścią powiatu polickiego i przejściami granicznymi w Lubieszynie i Kołbaskowie w powiecie polickim.

                                 Zdjęcie z kolekcji Pana Doriana Wintera

 

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1734 - 5-10 mieszkańców

1871 -  188 mieszkańców, w tym 95 mężczyzn i 93 kobiety, w tym 48 dzieci poniżej 10 roku życia. Ponadto 125 osób powyżej 10 roku życia umiejących czytać i pisać

1905 -  252 mieszkańców

1939 -  319 mieszkańców

2000 -  300 mieszkańców

Mapa Świętej z 1938 roku

Źródło: wikipedia,www.odyssei.pl,www.trzebież.pl,Dominik,www.rugenwalde.com,własne

Autor: Wojciech Janda

Komentarze   

 
0 #2 RE: Święta ( do 1945 Langenberg )Wojtek 2017-09-10 11:25
Może jakieś stare fotografie ? :) ciekawe opowieści z tamtych lat ? wszystko jest ciekawe co wiąże się z historią naszych terenów
Cytować
 
 
0 #1 Święta-leśniczò wkaKrzysztof 2017-09-09 20:00
Bardzo fajna strona. Mòj dziadek dostał dom po wojnie pomiędzy drogą na Brzeziny, a drogą do portu. Był wtedy leśniczym.
Cytować
 

Dodaj komentarz


Statystyki

Dziś22
Wczoraj43
Bieżący tydzień65
Bieżący miesiąc776
Ogólnie62639

Kubik-Rubik Joomla! Extensions

Szybki kontakt

Goleniowskie Stowarzyszenie Eksploracji Historycznej " Biały Grosz" 

Numer KRS - 628718

NIP  856-185-49-10

Regon - 364976503

Konto: Bank Pekao S.A. 19 1240 3839 1111 0010 6922 7270

e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.