Drukuj

Linia kolejowa Goleniów-Maszewo cz.I

 CZĘŚĆ I

KOLEJ ŻELAZNA ZIEMI GOLENIOWSKIEJ

                                                                                                                                                      

Są takie miasta, o których nie można
Choćby się nawet i chciało coś orzec:
Uliczki, rynek, plebania pobożna –
I tylko jedno jest zdarzenie: dworzec.

(...)

I każdy wraca powoli do domu,
Żując tęsknotę tępą, nieodgadłą.
W mieście nie mówi się o tym nikomu,
Choć wszystko kryje się w słówku: przepadło.

A za pociągiem, gdy rozwiane puchy
Dymów zawisną nad polną pustoszą,
Jak tajemnicze, żegnające duchy,
Rampy się same do góry podnoszą.

                                                                            Kazimierz Wierzyński " Dworzec "

 

Fot. 1. Most kolejowy w Maszewie. Najwyższy most na Pomorzu do lat 20-tych XX w. 

     

      Fragment wiersza, jednego z najwybitniejszych poetów XX wieku, jak żywo można przenieść z jego rodzinnej Lwowszczyzny, na Ziemię Goleniowską. Co zatem wiemy o historii kolei w Goleniowie? Czy poruszamy się w krainie miejscowych legend i zatartych wspomnień? Wiele wskazuje na to, że tak właśnie jest. Dlatego też, postanowiłem ostatecznie wyjaśnić zagadkę byłej linii kolejowej 424.

        W miejscowej świadomości historycznej, zarówno goleniowskiej, jak i maszewskiej, utarło się przeświadczenie, jakoby linia kolejowa z Goleniowa do Maszewa była linią wąskotorową. Przeprowadzając liczne wywiady środowiskowe z mieszkańcami wymienionych miejscowości, chciałem się dowiedzieć, jaki jest faktyczny stan wiedzy. Wielu twierdziło, że przed wojną, cały ten odcinek był wąskotorowy. Część, że tylko fragment z Goleniowa do Helenowa. Byli tacy, którzy uważali, że po wojnie przebudowano torowisko wąskotorowe, na normalnotorowe. Liczni mieszkańcy twierdzili, że była to zawsze wąskotorówka. Skąd takie różnice zdań? Skąd błędne przeświadczenie mieszkańców? Jak wyglądało to faktycznie, postaram się dowieść w II części artykułu.

        Pierwszą linię kolejową z Berlina do Szczecina (Stettin), oddano do użytku 15 sierpnia 1843 roku. Uroczystość otwarcia uświetnił osobiście król pruski Fryderyk Wilhelm IV. Początkowo ruch pasażerski odbywał się tylko w dzień, z prędkością do 40 km/h. Podróż z Berlina, do odległego o 135 kilometrów Szczecina, trwała 4,5 godziny. Linię zbudowało Towarzystwo Kolei Żelaznej Berlińsko-Szczecińskiej, Berlin-Stettiner Eisenbahn-Gesellschaft (BStE), powołane już w 1836 roku, z inicjatywy A. Altvatera, redaktora Borsen Nachrichten der Ostsee . W składzie Towarzystwa, było wielu kupców i bankierów, chociażby bankier berliński I. Mendelsohn. W sumie Towarzystwo składało się z 14 osób. Doprowadzenie kolei żelaznej, dawało możliwości dalszego rozwoju regionu. Wartość kapitału zakładowego wyniosła 7572 tys. marek. Ostateczny koszt budowy wyniósł 12180 tys. marek. Pierwszy projekt linii kolejowej opublikowano w szczecińskiej prasie już 14 sierpnia 1835 roku. Do budowy jednak nie doszło, z powodu zbyt niskiego pokrycia finansowego projektu i braku zgody rządu pruskiego. W 1838 roku rząd pruski wyraził zgodę na budowę kolei Berlin - Szczecin i 3 sierpnia 1840 roku rozpoczęto prace budowlane.

                                                     Fot. 2. Zalepka listowa Berlin-Stettiner Eisenbahn-Gesellschaft

 

       26 maja 1842 powstał projekt budowy linii Szczecin - Stargard i powołano odpowiednie Towarzystwo (1844 r.). 2 maja 1845 roku, powołano natomiast Towarzystwo Kolei Żelaznej Starogrodzko-Poznańskiej, Stargard-Posener Eisenbahn-Gesellschaft (SPE lub StPo). Pierwszy pociąg do Stargardu (Stargard) wyruszył ze Szczecina 1 maja 1846 roku. Odcinek ze Szczecina Gł. do Dąbia (Altdamm) prowadził wówczas przez stację Szczecin Lotnisko (Finkenwalde). Cała linia do Poznania (Posen), została oddana 9 sierpnia 1848 roku. Poznaniacy licznie odwiedzający w sierpniu Szczecin, zawlekli do swojego miasta epidemię cholery.

Fot. 3. Stacja Szczecin Dąbie przed 1911 r.

        Rok 1880 jest bardzo znaczący, gdyż wtedy koncesję na budowę linii łączącej Szczecin Dąbie (Altdamm) z Kołobrzegiem (Kolberg), otrzymuje powołane rok wcześniej Altdamm-Colberger Eisenbahn-Gesellschaft (ACE), czyli Towarzystwo Kolei Żelaznej Dąbsko-Kołobrzeskiej. W skład Towarzystwa weszli landraci (starostowie) z Reska, Gryfic i Nowogardu oraz burmistrzowie Kołobrzegu, Trzebiatowa i Gryfic, a także właściciel młyna z Płotów. Kapitał zakładowy Towarzystwa wynosił 6,3 mln marek w akcjach, których było 12600 sztuk. Państwo pruskie posiadało 2200 akcji, prowincje 1631 akcji, powiaty 800 akcji, natomiast miasta prowincji 990 akcji, z czego miasto Goleniów zakupiło tylko 120 akcji tej spółki, tj. 0,9% całej puli. Akcje posiadały  głównie przedsiębiorstwa handlowe czy przemysłowe.

Fot. 4. Zalepka listowa Alt-Damm-Colberger Eisenbahn-Gesellschaft.

         Linia ta przebiega przez Goleniów (Gollnow) i zostaje oddana 1 stycznia 1882 roku (odcinek do Gryfic). Jest to linia normalnotorowa, czyli o prześwicie 1435 mm. Początkowo prowadzony był wyłącznie ruch towarowy, a od 1 kwietnia 1882 roku, także ruch pasażerski. Ruch odbywał się jednym torem. Do roku 1892, powstaje drugi tor. Z początkiem 1883 roku, linię Dąbie - Kołobrzeg przekazano w dzierżawę na 10 lat, firmie Lenz i S-ka, która budowała ten odcinek. Już jednak 1 kwietnia 1883 roku, linia ta została przez władze pruskie upaństwowiona.

 Fot. 5. Stacja w Goleniowie, w latach 1903-1905.

        Wiązało się to z budową kolei z Goleniowa w kierunku północnym, realizowaną początkowo przez Preußische Ostbahn, czyli Pruską Kolej Wschodnią, a po jej upaństwowieniu w 1888 roku, przez Preußische Staatseisenbahnen, czyli Pruskie Koleje Państwowe. Powstała linia do Kamienia Pomorskiego (Cammin), przez Wysoką Kamieńską (Wietstock), oraz do Wolina (Wollin).

Fot. 6. Stacja Wysoka Kamieńska przed 1901 r.

     Linie zostały oddane 15 lipca 1892 roku. Początkowo posiadały jeden tor, a do 1894 roku powstaje kolejny. Odcinek Wolin-Międzyzdroje został włączony do ruchu z dniem 1 lipca 1899 roku. 15 czerwca 1900 roku oddany zostaje szlak z Międzyzdrojów (Misdroy) do Świnoujścia Warszów, przedłużony następnie do Świnoujścia (Ostswine), z dniem 1 czerwca 1901 roku. Dworzec w Świnoujściu na wyspie Wolin (Ostswine),  ze stacją Świnoujście Załadunkowe (Swinemünde Ladungsstelle) na wyspie Uznam a następnie z dworcem Świnoujście Główne na wyspie Uznam (Swinemünde Hauptbahnhof), połączono kolejową przeprawą promową. Ostswine, to obecna  stacja Świnoujście, natomiast stacja Swinemünde Hauptbahnhof nie istnieje. Znajdowała się przy obecnej ulicy Grunwaldzkiej 54a w Świnoujściu, dawniej Große Kirchen Straße. Stacja od 15 maja 1876 roku miała połączenie Ducherow i Berlinem.

Fot. 7. Stacja Międzyzdroje, przed 1904 r.

 

Rozwój linii kolejowych normalnotorowych wokół Goleniowa, w latach 1843-1913.

 

 

Tab. 1

Daty oddania do użytku poszczególnych odcinków linii kolejowych na Pomorzu Zachodnim, w latach 1843-1936.

Data oddania Odcinek Linia
15.08.1843 Angermünde - Szczecin Berlin - Szczecin
01.05.1846 Szczecin - Stargard Szczeciński

Szczecin - Poznań

10.08.1847 Stargard Szcz. - Dobiegniew
20.06.1848 Dobiegniew - Krzyż
10.08.1848 Krzyż - Poznań
01.06.1859 Stargard Szczeciński - Koszalin

Stargard Szczeciński - Gdańsk

01.07.1869 Koszalin - Słupsk
01.06.1859 Białogard - Kołobrzeg Poznań- Szczecinek - Kołobrzeg
15.11.1878 Szczecinek - Białogard
16.03.1863 Szczecin - Pasewalk Szczecin - Pasewalk
16.11.1876 Kostrzyn - Chojna

Kostrzyn - Szczecin

15.05.1877 Chojna - Szczecin
01.11.1877 Runowo Pom. - Drawsko Pom.

Runowo Pom. - Szczecinek - Czarne - Chojnice

01.12.1877 Drawsko Pom. - Czaplinek
15.05.1878 Czarne - Szczecinek - Czaplinek
1.10.1878 Szczecinek - Słupsk - Ustka Szczecinek - Słupsk
Słupsk - Ustka
15.11.1878 Korzybie - Sławno - Darłowo Korzybie - Sławno
Sławno - Darłowo
01.11.1881 Piła - Wałcz

Piła - Stargard Szczeciński

01.09.1888 Wałcz - Kalisz Pomorski
01.09.1895 Stargard Szczeciński - Ognica
15.10.1895 Ognica - Kalisz Pomorski
01.01.1882 Szczecin Dąbie - Goleniów - Płoty

 

 

 

Szczecin Dąbie - Kołobrzeg

01.02.1882 Płoty - Gryfice
25.05.1882 Gryfice - Kołobrzeg
15.07.1892 Goleniów - Wysoka Kamieńska

 

 

 

 

 

 

Goleniów - Świnoujście

15.07.1892 Wysoka Kamieńska - Wolin
01.07.1899 Wolin - Międzyzdroje
15.06.1900 Międzyzdroje - Świnoujście
01.06.1901 (Świnoujście) Odra Port - Świnoujście
31.08.1882 Stargard Szczeciński - Myślibórz - Kostrzyn Stargard Szczeciński - Kostrzyn
31.10.1883 Myślibórz - Barlinek

Myślibórz - Choszczno

07.08.1898 Choszczno - Barlinek
15.07.1892 Wysoka Kamieńska - Kamień Pomorski Wysoka Kamieńska - Kamień Pomorski
20.12.1892 Godków - Siekierki Godków - Siekierki - Wriezen
01.11.1893 Wyszogóra - Resko Płd.

Wyszogóra - Resko Płn.

01.05.1907 Resko Płd. - Resko Płn.
01.07.1894 Świnoujście - Heringsdorf Świnoujście - Heringsdorf
25.01.1895 Gryfino - Chwarstnica

Gryfino - Pyrzyce

28.08.1898 Pyrzyce - Chwarstnica
25.01.1895 Chwarstnica - Swobnica Chwarstnica - Swobnica
01.08.1895 Choszczno - Kalisz Pomorski Choszczno - Kalisz Pomorski
01.11.1896 Grzmiąca - Śliwno Bobolickie

Grzmiąca - Bobolice

15.12.1897 Śliwno Bobolickie - Bobolice
16.11.1896 Świdwin - Smardzko

Świdwin - Połczyn Zdrój

22.12.1896 Smardzko - Redło
17.03.1897 Redło - Stare Ludzicko
01.04.1897 Stare Ludzicko - Połczyn Zdrój
10.05.1897 Stobno - Stolec

Stobno - Nowe Warpno

19.10.1906 Stolec - Nowe Warpno
04.10.1897 Strzelce Krajeńskie Wsch. - Strzelce Krajeńskie Miasto

Strzelce Krajeńskie Wsch. - Lubiana Pyrzycka

15.07.1902 Strzelce Krajeńskie Miasto - Lubiana Pyrzycka
21.12.1897 Sławno - Polanów Sławno - Polanów - Gołogóra
15.03.1898 Szczecin - Szczecin Drzetowo

Szczecin - Trzebież Szczeciński

01.10.1898 Szczecin Drzetowo - Police
15.10.1898 Police - Jasienica
15.03.1910 Jasienica - Trzebież Szczeciński
22.08.1898 Pyrzyce - Płońsko Pyrzyce - Płońsko
28.08.1898 Szczecin Zdroje - Stare Czarnowo

Szczecin Zdroje - Sobieradz

01.12.1905 Stare Czarnowo - Sobieradz
03.12.1898 Wałcz - Raduń - Rudki

Wałcz - Wierzchowo Pomorskie

10.11.1900 Rudki - Wierzchowo Pomorskie
08.01.1899 Godków - Pyrzyce Godków - Pyrzyce
18.05.1899 Koszalin - Kołobrzeg Koszalin - Kołobrzeg
12.12.1899 Krzyż - Człopa

Krzyż - Wałcz

01.12.1904 Wałcz - Człopa
01.05.1900 Kalisz Pomorski - Złocieniec Kalisz Pomorski - Złocieniec
30.08.1902 Nowogard - Dobra Nowogardzka Płn.

 

Nowogard - Dobra Nowogardzka Płd.

10.05.1913 Dobra Nowogardzka Płn. - Dobra Nowogardzka Płd.
15.07.1903 Złocieniec - Połczyn Zdrój Złocieniec - Połczyn Zdrój
15.07.1903 Bobolice - Polanów Bobolice - Polanów
01.09.1903 Połczyn Zdrój - Barwice

Połczyn Zdrój - Grzmiąca

15.10.1903 Barwice - Grzmiąca
14.12.1903 Goleniów - Maszewo Goleniów - Maszewo
18.08.1905 Mścice - Mielno Mścice - Mielno
01.03.1906 Worowo - Resko Płn.

Worowo - Wysoka Kamieńska

24.04.1909 Resko Płn. - Płoty - Golczewo
20.12.1910 Wysoka Kamieńska - Golczewo
24.12.1906 Kamień Pomorski - Trzebiatów Kamień Pomorski - Trzebiatów
01.10.1908 Czaplinek - Jastrowie Czaplinek - Jastrowie
18.08.1911 Sławno - Ustka Sławno - Ustka
01.11.1921 Polanów - Korzybie Polanów - Korzybie
15.01.1931 Szczecin Gumieńce - Szczecin Turzyn Szczecin Gumieńce - Szczecin Turzyn
15.05.1936 Szczecin Gumieńce - Szczecin Dąbie Szczecin Gumieńce - Szczecin Dąbie

Autor: J."Roch"Gaj

www.facebook.com/linia424

Dodaj komentarz


Statystyki

Dziś22
Wczoraj43
Bieżący tydzień65
Bieżący miesiąc776
Ogólnie62639

Kubik-Rubik Joomla! Extensions

Szybki kontakt

Goleniowskie Stowarzyszenie Eksploracji Historycznej " Biały Grosz" 

Numer KRS - 628718

NIP  856-185-49-10

Regon - 364976503

Konto: Bank Pekao S.A. 19 1240 3839 1111 0010 6922 7270

e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.